تبلیغات
زندگی نامه - زندگینامه ابومنصور دقیقی
 
درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : حسین قهرمانی
نویسندگان
نظرسنجی
آیا این وبلاگ چقدر برایتان مفید واقع شد؟







جستجو

آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
زندگی نامه




زندگینامه ابومنصور دقیقی

ابو منصور محمد بن احمد طوسی شناختهشده به دقیقی (وفات میان سالهای ۳۶۷-۳۶۹ (هجری)) شاعر بزرگ دری زبان بود. زادگاه وی بنا به روایات گوناگون، توس، بلخ، سمرقند و بخارا ذکر شده است.
دقیقی در جوانی به دلیل آن چه خوی بد یا ضعف اخلاقی گفته شده کشته شد. فردوسی در این مورد این چنین میسراید:

جـوانیش را، خـوی بـد یـار بـود 
ابـا بـد، همیشه بـه پیکـار بـود
بـرو تـاختن کـرد، نـاگاه مـرگ 
به سر بـر نهادش، یکی تیره تـرگ
بـدان خـوی بد، جان شیرین بداد 
نبود از جهـان، دلش یک روز شاد
یکایـک از او، بخت بـرگشته شد 
به دست یکـی بنده بر، کشته شد

شاعران دورانهای پس از او دقیقی را ستوده اند و در سخنگویی پیروی ازو نموده اند. برای نمونه در سده پنجم هجری قطران تبریزی شاعر نامی پرسشهایی از دیوان دقیقی را از ناصر خسرو پرسیده است.

درباره شیوایی سخن و استادی دقیقی فردوسی میگوید:

جوانی بیامد گشادهزبان 
سخن گفتن خوب و طبع روان
به مدح افسر تاجداران بُدی 
ستایندهٔ شهریاران بُدی

و خود دقیقی هم چنین میگوید:

مدیح تا به بر من رسید عریان بود
ز فرّ و زینت من یافت طیلسان و ازار

امروزه از شعر دقیقی به جز هزار بیتی که در شاهنامه گنجاندهشده تنها نزدیک به سیصد بیت قطعه،قصیده،غزل و شعرهای پراکنده ازو به یادگار ماندهاست.

کتابهایی که یادی از دقیقی یا شعرهایش کردهاند اینهایند:شاهنامه فردوسی، تاریخ بیهقی، شرح قصیده ابوالهیثم، چهار مقاله نظامی عروضی، حدائقالسحر رشید وطواط، ترجمانالبلاغه، لبابالالباب عوفی، مونسالاحرار محمد جاجرمی و...


مدحشدگان از سوی دقیقی

دقیقی در روزگار سامانیان میزیست. او از امیران سامانی منصور بن نوح سامانی(پادشاهی ۳۵۰-۳۶۵) و نوح دوم سامانی(پادشاهی ۳۶۵-۳۸۷) را مدح گفتهاست. همچنین ابوالحسن آغاجی -از بزرگان سامانی که خود چامهسرایی توانمند بوده- نیز از ستایششوندگان دقیقیاست. دقیقی چندی هم در دربار چغانیان بهسربردهاست و از میان امیران چغانی فخرالدوله ابوالمظفر احمد بن محد، امیر ابوسعد مظفر و امیر ابونصر را ستودهاست. رسیدگی و ارجی که چغانیان بر دقیقی گذاردند در آینده زبانزد شاعران پس از او بودهاست و برای نمونه فرخی سیستانی یادی از این ارجنهیها در شعرهایش کردهاست و نیز امیرمعزی میگوید:

فرخنده بود بر متنبّی بساط سیف 
چونانکه بر حکیم دقیقی چغانیان

شاهنامه دقیقی

دقیقی گویا به فرمان نوح دوم سامانی به سرودن شاهنامه دستیازیدهاست. ولی به گفتهٔ فردوسی بیش از هزار بیت از آن و آن هم درباره گشتاسپ و تاختن ارجاسپ به ایران را به نظم نکشیده که به دست بردهای کشته میشود.
گشتاسپنامه دقیقی را پس از شاهنامه برترین اثر حماسی فارسی در بحر متقارب دانستهاند. ولی به گفته محمد دبیر سیاقی «از لحاظ وسعت فکر و میدان خیال و حکمت وعظ و نتیجهگیری اخلاقی از بیان وقایع و احساسات وطنی به پای شاهنامه نمیرسد».

 

اشاراتی درباره ابومنصور دقیقی اولین حماسه سرای ایران زمین 

اهل نظردقیقی را بنا بر هزار بیت حماسه گشتاسپ نامه که سروده است حماسهسرا میشناسند و اغلب ارج و قدری که بروی مینهند بنا بر همان هزار بیت است که حکیم فردوسی با بزرگواری تمام آنرا در کاخ بلند و بیگزند شاهنامه پناه داده است و او را بنا بر فضل تقدم بر خود مقدم شمرده است، چه به شهادت تاریخ و بحق دقیقی نخستین کسی است که حماسه را به معنی دقیق آن از لحاظ صورت و معنی وارد شعر کرد، اگر چه پیش از او مسعودی مروزی مثنوی بزمییی را در بحر هزج ساخت که خلاصه گونهیی از شاهنامه بحساب میآمد و یا ابو شکور بلخی آفریننامه خود را در بحر متقارب بنظم کشیده اگر نقل سخن دقیقی در شاهنامه قبول خاطر فردوسی را فراهم نمیآورد و هزار بیت گشتاسپنامه بتمامی نقل نمیشد، شاید امروز حتی کمتر از آنچه که او را میشناسند میشناختند وای بسا یکصد و چند بیت از غزلیات و قطعات او هم که در تذکرهها و کتب لغت بطور پراکنده نقل شده است، بنام شاعران دیگری درمیآمد و امروز دیگر نام دقیقی از صفحات تاریخ ادب این مرز و بوم محو شده بود. ازین رو اقدام فردوسی را مؤثرترین سبب جاودانگی نام دقیقی میتوان شمرد. این امر یک پیوستگی ابدی را در میان نام سراینده حماسه ملی ماو نام دقیقی بوجود آورده است بنحوی که نام فردوسی با هیچ شاعر دیگر این حد بستگی و پیوستگی ندا رد. اما شاید این پرسش به ذهن محقق برسد که آیا نقل هزار بیت گشتاسپنامه در شاهنامه فردوسی، خود سبب نگردیده است تا بطور غیرمستقیم جنبه شعر دقیقی مورد تأیید خواننده قرار گیرد و در نتیجه ذهن راحت طلب پژوهندگان ادب،حماسه پردازی « دقیقی» را پذیرفته و دیگر کمتر بدنبال تحقیق و تتبع مطلب تازه یی در خصایص شعری او بروند؟ 
اگر ابیات ابتدای این مقالت را بدون توجه به اینکه از دقیقی است بخوانیم و در آن از جهت مایه شعری و قریحه شاعر آن دقیق شویم، سراینده را شاعری توانا در تعزل و تشبیب، و غزلسرایی خوش قریحه و لطیف طبع مییابیم، برغم آنکه روح حماسه بر تندی و تیزی و حدت و شدت حکم میکند. قضاوت فردوسی هم درباره وی آنجا که میگوید: جوانی بیامد گشاده زبان سخن گفتن خوب و روشن روان همین مدعا را ثابت میکند چه بیشک فردوسی علاوه بر گشتاسپنامه دیگر اشعار او را هم دیده و احیاناُ دیوانش را خوانده بوده است و با توجه به مجموعه اشعارش او را شاعری فصیح و گشاده زبان میخواند زیرا اگر اطلاق گشاده زبانی را نسبت به دقیقی فقط به مناسبت گشتاسپنامه بدانیم با آنچه بعد از آن فردوسی میگوید، که: نگه کردم این نظم سست آ مد م بسی بیت ناتند رست آ مد م مغایرت دارد زیرا چگونه ممکن است فردوسی صاحب نظم سست و ابیات ناتندرست را گشاده زبان بنامد.! بنابراین فردوسی دو قضاوت درباره دقیقی دارد. یکی قضاوت جزئی و تخصصی و آن همان است که درباره حماسه او داوری میکند و بر سستیاش رأی میدهد، قضاوت دوم آنست که در مجموع و با وجود ناتندرستی ابیات حماسهاش او را فصیح و گشاده زبان میخواند. اگر فردوسی ازین نوع داوریها و نقدها درباره شاعر یا شاعران دیگری که ما آنها را بهتر و بیشتر از دقیقی میشناسیم، کرده بود حدا قل با مقایسه بین آنها تا اندازهای اگرچه اندک به معیارهای فردوسی در این نقد او دست یافتیم. اما متأسفانه دقیقی تنها شاعری است که به محک نقد فردوسی خورده و بوسیله او سنجیده شده است و البته داوریهای دیگری هم هست که با وجود معدودیت آ نها روزنههای کوچکی را از دنیای شاعری دقیقی بروی ما میگشاید و یکی از آن میان بیان «چهار مقاله نظامی» است. نظامی عروضی میگوید وقتی که امیر ا سعد خواست فرخی شاعر را به امیر ابوالمظفر چغانی معرفی کند خطاب به امیر چغانیان گفت: ای خداوند ترا شاعری آوردهام که تا دقیقی روی در نقاب خاک کشیده است کسی مثل او ندیده. این داوری چهار مقاله را، دور از اشتباهات تاریخی آن کتاب ارجمند، میتوان معتبر شمرد و ارج نهاد مضافاُ اینکه فرخی خود دنباله سخن امیر ا سعد را در قصیده داغگاه میگیرد و به امیر چغانی میگوید: 
تا طرازنده مد یح تو دقیقی درگذ شت زآفرین تو دل آگنده چنان کز دانه بار تا بوقت من زمانه مرو را مهلت نامند زین سبب چون بنگری امروز تا روز شمار هر گیاهی کز سر گور دقیقی برد مد گر بپرسی ز آفرین تو سخن گوید هزار یک نقد دیگر درباره دقیقی نقد مؤلف تذکره عرفاتالعاشقین است که این تذکره خود اگر چه در لفظ پردازی مستحیل شده است اما از استدلال بدان چیزی نمیکاهد. درباره دقیقی میگوید: «الحق میوه نخل کلامش در غایت زمره و رسیدگی، شیوه نغز بیانش در نهایت دقت و سنجیدگی، اختر نظمش حلقه در گوش هلال سپهر کرده، شاهد طبعش با ده در ساغر مهر خورده، آفتاب نیک طبعش در اضاء ت چون ذکای ذکاء سرور مجلس فطرتش در سرایت چون نوای نواء محیط خاطراتش چون بحر گردون مواج، برج عرش فطرش روح الهه فکرت را معراج. در نهایت تحقیق معانی و در غایت تدقیق سخندانی.» 
سراجالدین آرزو در تذکره خود بنام مجمعالنفائس میگوید دقیقی از آفتاب مشهورتر است. باری این مجموع داوریها حکایت از این دارد که دقیقی شاعری بوده است توانا که از جوانی به سرودن شعر پرداخته و بزودی کلام شیرین و سخن منظومش در اطراف و اکناف سایر و روان شده است زیرا با قراینی که درباره تاریخ تولد و قتل وی در دست است که بآن اشاره خواهد شد دقیقی در حدود سیو پنج سالگی کشته میشود درحالیکه از او در این هنگام حداقل یک دیوان شعر مشتمل بر قصاید و غزلیات و مقطعات و یک مثنوی رزمی بنام گشتاسپ نامه بجا مانده است. آنچه به وجود دیوان دقیقی و باقی ما ندن آن بعد از قتل وی دلا لت دارد، علاوه بر داوریهایی که صاحبان تذکرهها و تراجم درباره شعر دقیقی کردهاند و چند نمونه آن ذکر شد اشاره یی است که ناصرخسرو در سفرنامه خود بدان دارد. ناصرخسرو میگوید «وقتی سفر مصر و حجاز را پیش گرفتم در تبریز مدتی توقف کردم و در آنجا شاعری قطران نام بنزدم آ مد و از من خواست تا دیوان دقیقی و منجیک را نزد من بخواند و مشکلات خود را بپرسد. بنا بر این روایت قطران تبریزی دیوانی از دقیقی را در دست داشته است که از خواندن آ نها بتنهائی و بدون معلم ناتوان بوده و اگرچه زبان قطران زبان آذری یا ترکی بوده است ولی با همه تسلطی که در زبان فا رسی داشته و ما در اشعارش این تسلط را میبینیم قادر نبوده است دیوان دقیقی را بخواند و این خود نشان میدهد که دیوان دقیقی احتمالاُ اشعار زیادی را در خود داشته است. باری با اینهمه حقیقت اینست که دقیقی را باید ابتدا شاعر قصیده پرداز و غزلسرا دانست و سپس مثنویپرداز و حماسهسرا زیرا اولاُ هزار بیت گشتاسپ نامه را اگر شاعر بفرض محال برای خواهش دل خود ساخته باشد نه به سفارش یک امیر یا فرمانروا تازه از نظر تعداد ابیات نسبت به دیوا نی که محققاُ از او بجا مانده بوده است در اقلیت است. دیگر اینکه هزار بیت ابتدای شاهنامه نه تنها معرف مقام شاعری دقیقی نیست، بلکه مرتبه او را اندکی تقلیل داده است . با این ویژگی که ابیات هزارگانه با دو بدبختی مواجه گردید. نخست آنکه فردوسی میگوید: نگه کردم این نظم سست آمدم بسی بیت ناتندرست آمدم 
و بدبختی دوم آنکه گشتاسپ نامه دقیقی خود را در کنار شاهنامه فردوسی که گوهر یکتای بحر سخنوریست به خواننده عرضه میکند و ناگزیر قدرت شاعری فردوسی و کلام محکم او به خواننده این جرأت و جسارت را میدهد تا سخن دقیقی را به چیزی نگیرد و حق هم دارد. بیشک اگر دقیقی گشتاسپ نامه را بنظم نکشیده بود امروز چیزی از مقام شاعری او نمیکاست فقط بشرط آنکه دیوانش باقی میماند. اما کسی نمیداند که اگر دقیقی به نظم هزار بیت حماسه گشتاسپ نمیپرداخت آیا باز هم مقدمی برای فردوسی و شاهکارش پیدا میشد؟ و آیا فردوسی امروز همان فردوسی بود که هست یا نه. بنابراین میشود ا ندکی سستی گشتاسپ نامه را به بسیاری فضل تقد مش بخشید و آخرالا مر راضی بود و در سنجش آن با شاهنامه به این گفته توجه داشت که شاهنامه حاصل سی سال کار فصیحی زمان دور است. اینک بپردازیم به زندگی شخصی شاعر. نه تنها دیوان پر ارج این شاعر همچون دیوان رودکی پیش از وی طعمه حوادث ناگوار روزگار شد و جز ابیات پراکنده و چند قطعه چیزی از آن باقی نماند، بلکه اطلاعات ما از زندگی و شرح احوال او نیز بسیار اندک و ناچیز است. آگاهی ما درباره دقیقی از روی منابعی نزدیکتر به زمان شاعر است – منابع قرن چهارم و پنجم و ششم – تنها به اینجا میرسد که نام او دقیقی است و درباره چغانیان و سپس سامانیان مدح گفته و بعد از سرودن هزار بیت از داستان گشتاسپ و ارجاسب به دست غلامش کشته میشود. فردوسی در همان نقد کوتاهی که از زندگی و آثارش کرده است میگوید: 
جوانیش را خوی بد یار بود ابا بد همیشه به پیکار بود یکایک ازو بخت برگشته شد بدست یکی بنده بر کشته شد. محمد عوفی در تذکره خود در لبابالالباب نام کامل او را «ابومنصور محمدبن احمد دقیقی» آورده است اما از سال تولد و وفات او لب فرو بسته. آقای استاد ذبیحالله صفا، با استفاده از قراین و در ضمن یک بررسی دقیق و عالمانه تولد دقیقی را در حدود سال 330 هجری و قتلش را در سالهای بین 365 تا 370 هـ بدست میدهد. همین عوفی که نام دقیقی را در تذکره خود آورده است اولین کسی است که بعد از وی درباره زادگاهش سخن میگوید و او را بلخی وگاهی طوسی میخوا ند. البته عوفی خود در قرن ششم وهفتم میزیسته است و لبابالا لباب را در سال 618 تألیف کرده. و از همه کسانی که درباره دقیقی سخن گفتهاند «بجز فردوسی» و دیگر شاعران پیش از عوفی به وی نزدیکتر است. مآخذ دیگری که درباره زادگاه دقیقی سخن گفتهاند حداقل در حدود 500 سال متأخر از لبابالا لباب عوفیاند. لطفعلی بیگ آذر در قرن دوازدهم در تذکره خود «آتشکده» مینویسد «در وطن او اختلاف کردهاند بعضی او را ازبلخ و طوس و بعضی از بخارا و جمعی از سمرقند میدانند. رضاقلی خان هدایت در مجمعالفصحای خود «ج یک ص 214» میگوید: «برخی بلخی و چندی سمرقندی دانند ش» ابوریحان بیرونی دانشمند و مورخ قرن چهارم در آثارالباقیه خود از شاعری «نامش ابوعلی محمد بن احمد بلخی» و شاهنامه او نام میبرد. بارتولد خاورشناس مشهور با توجه به این گفتار حدس زده است که شاید منظور ابوریحان از ابوعلی محمدبن احمد بلخی، شاعر صاحب شاهنامه، همان دقیقی است .از بحث درباره زادگاه وی که بگذریم، یک نکته دیگر نظر محققان و به خصوص خاورشناسان را درباه او به خود جلب کرده است و آن این اعتقاد دقیقی است. در آثار دقیقی چند دلیل بر زردشتی بودن او موجود است که استادصفا نیز در تاریخ ادبیات آنها را نقل و به آنها استناد بر زردشتی بودن وی دا ده است که مشهورتر از همه این ابیات است: 
دقیقی چار خصلت برگزیدست بگیتی از همه خوبی و زشتی لب یاقوت رنگ و ناله چنگ می خون رنگ و کیش زردهشتی «ایارده یعنی پازند و خرده یعنی خرده اوستا» در تحقیقات و مقالاتی که هرمان اته درباره تاریخ ادبیات خراسان، در 1875 م. بزبان آلمانی منتشر ساخت مقالهیی درباره معاصران رود کی بود که در آن بر زردشتی بودن دقیقی تکیه کرده و در آن باب سخن گفت. بعد از اته، نلد که در سال 1892 در جلد دوم مجموعه تحقیقات و بررسیهای خود که مربوط به زبان فارسی است از دقیقی و زردشتی بودن آن بحث کرده است. مستشرق دیگری اهل آلمان به نام پل هرن که لغت فرس ا سدی را در سال 1897 به طبع رساند از دقیقی و زردشتی بودن او سخن گفت اما ا دوا رد براون در تاریخ ادبیات مشهورش به سال 1902 انتشار یافت اظهار کرد که دقیقی زردشتی نبوده است. مستشرق دیگر از آلمان بنام ه . شدر در مقالهی تحت عنوان «آیا دقیقی زردشتی بود؟» - که در جشن نامه جورج یاکوب به چاپ رسانید، استدلال کرد که دقیقی زردشتی نبوده است. از جمله دیگر مستشرقانی که با زردشتی بودن دقیقی مخالفت کردهاند یکی هلموت دیتر آلمانی است که این عقیده را در دائرهالمعارف اسلام در سال 1945 انتشار داد. مستشرق معروف فرا نسوی ژیلبر لا زار نیز در کتاب خود بنام نخستین شاعران زبان فارسی که در سال 1964 انتشار داد زردشتی بودن دقیقی را رد کرد. محققان و صاحب نظرانی درباره دقیقی سخن گفته و ا ظهار نظر کردهامد بطور متوسط نیمی بر زردشتی بودن و نیمی بر زردشتی نبودن وی عقیده دارند، اما حقیقت این است که زردشتی بودن یا نبودنش چه تأثیر مهمی برای خواننده شعرش و برای ما دارد؟ ما امروز شعر دقیقی را منهای مذهبش مورد مطالعه قرار میدهیم و او را به عنوان شاعری که صاحب یک دیوان خوب، صاحب قصاید، غزلیات و قطعات خوبی بوده است میشناسیم. ما دقیقی را به عنوان مقد می برای فردوسی و گشتاسپ نامهاش را مقدمه یی بر حماسه ملی می شناسیم و از این رو کافی است اگر از او به نام دقیقی بلخی یاد کنیم و بس. 
مآخذ: مجله هنرکلکسیون سا ل 1366 افشار، ایرج: یادداشتهای مربوط به «دقیقی در آثار مستشرقین». بیرونی آثارالباقیه ترجمه حمید کشاورز. فرخی سیستانی: دیوان، چاپ دبیر سیاقی. فردوسی: شاهنامه چا پ بیهقی . ناصر خسرو: سفرنامه چاپ نادر وزینپور. نظامی عروضی: چهار مقاله چاپ مرحوم معین. غرجستان نشریه شورای انسجام ملیت هزاره کلکسیون سال 1367.





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


دوشنبه 16 بهمن 1391 :: نویسنده : حسین قهرمانی
نظرات ()
یکشنبه 2 تیر 1398 02:07 ق.ظ

Thank you, I appreciate this!
generic cialis pill online precios cialis peru prix de cialis buying brand cialis online precios de cialis generico canadian discount cialis prezzo di cialis in bulgaria best generic drugs cialis buy cialis online ou trouver cialis sur le net
جمعه 31 خرداد 1398 01:23 ق.ظ

Terrific posts. Kudos!
cialis taglich purchase once a day cialis cialis rezeptfrei sterreich cialis dosage recommendations cialis 5 mg schweiz cialis cost price cialis wal mart pharmacy cialis 100mg suppliers we choice cialis uk we use it 50 mg cialis dose
پنجشنبه 30 خرداد 1398 05:29 ق.ظ

Nicely put, With thanks.
cialis qualitat cialis alternative cialis 20 mg cost cialis savings card cialis kaufen bankberweisung cialis 20 mg effectiveness generic low dose cialis i recommend cialis generico non 5 mg cialis generici cialis en mexico precio
چهارشنبه 29 خرداد 1398 02:11 ب.ظ

You have made your position pretty nicely!.
cialis generico how does cialis work callus cialis efficacit achat cialis en suisse tadalafil generic how to buy cialis online usa tadalafil 20mg acquisto online cialis cialis lilly tadalafi
سه شنبه 28 خرداد 1398 09:48 ب.ظ

You said it nicely..
achat cialis en itali cialis usa cost cialis 20mg interactions for cialis compare prices cialis uk safe dosage for cialis buy original cialis cialis 5 mg scheda tecnica precios de cialis generico buy original cialis
دوشنبه 27 خرداد 1398 11:44 ب.ظ

Superb posts. Thanks a lot!
cialis pills in singapore cialis 5 mg effetti collateral generic cialis with dapoxetine callus cialis pills cialis prices in england purchase once a day cialis best generic drugs cialis when can i take another cialis cheap cialis
یکشنبه 26 خرداد 1398 04:34 ق.ظ

Kudos. I value it.
when can i take another cialis buying brand cialis online compare prices cialis uk opinioni cialis generico dose size of cialis sialis buy cialis online nz brand cialis generic cialis coupons cialis pills boards
شنبه 25 خرداد 1398 02:49 ب.ظ

Thanks, Good stuff.
warnings for cialis sublingual cialis online cialis prices in england warnings for cialis cialis prices fast cialis online chinese cialis 50 mg american pharmacy cialis venta de cialis canada cialis pills
شنبه 25 خرداد 1398 12:30 ق.ظ

Cheers! I appreciate it!
cialis for sale in europa brand cialis generic callus interactions for cialis tadalafil 10 mg cialis bula generic cialis in vietnam costo in farmacia cialis bulk cialis cialis 20 mg effectiveness
چهارشنبه 22 خرداد 1398 04:38 ب.ظ

Wonderful advice. Thanks a lot!
discount cialis cialis savings card cialis venta a domicilio weblink price cialis generic cialis soft gels cialis for daily use cialis 5 mg buy how much does a cialis cost order cialis from india we like it cialis soft gel
دوشنبه 20 خرداد 1398 11:00 ق.ظ

Regards. Ample forum posts.

cialis canada on line cialis online nederland click now cialis from canada sialis pastillas cialis y alcoho cialis without a doctor's prescription cialis sans ordonnance cialis flussig order cialis from india link for you cialis price
یکشنبه 19 خرداد 1398 05:13 ق.ظ

You stated it exceptionally well.
cialis bula generic for cialis cialis 5 mg funziona buy cialis cialis cipla best buy cialis in sconto generic cialis in vietnam buy online cialis 5mg cialis 50 mg soft tab cialis kaufen bankberweisung
چهارشنبه 28 فروردین 1398 05:12 ق.ظ
スーパーコピー時計,スーパーコピーバッグ,スーパーコピーブランド商品は好評通販中!日本国内で 超人気スーパーブランドコピー激安通販専門店
چهارشنبه 21 فروردین 1398 09:45 ب.ظ

You expressed it perfectly.
canadianpharmacy how safe are canadian online pharmacies northwest pharmacies mail order viagra canadiense canadian medications online canadian pharmacy meds canadian rx canada online pharmacies for men canadian pharmaceuticals online canada pharmacies online prescriptions
یکشنبه 18 فروردین 1398 11:18 ق.ظ
当 サイトは最高級ブランドコピー財布,スーパーコピーブランド,ブランドコピー通販
شنبه 17 فروردین 1398 11:35 ق.ظ
確認してから銀行振り込みで支払い-スーパーブランドコピー代引き対応-スーパーコピー腕時計代引き安全-ブランドコピー財布代引き-スーパー
پنجشنبه 15 آذر 1397 08:03 ق.ظ

Nicely put. Cheers.
prezzo di cialis in bulgaria cialis tablets australia cialis rezeptfrei cialis 20 mg effectiveness cialis 5 mg para diabeticos buy cialis online buy cheap cialis in uk cialis lilly tadalafi order a sample of cialis import cialis
چهارشنبه 14 آذر 1397 01:25 ق.ظ

Nicely put, Thank you.
we choice free trial of cialis we like it safe cheap cialis tadalafil 10 mg cialis generico en mexico cialis tadalafil online american pharmacy cialis cialis pills in singapore cuanto cuesta cialis yaho click now buy cialis brand prezzo di cialis in bulgaria
سه شنبه 13 آذر 1397 02:28 ب.ظ

You reported that adequately!
200 cialis coupon click now buy cialis brand buy cialis compare prices cialis uk cialis sicuro in linea how to purchase cialis on line only now cialis for sale in us warnings for cialis buy cialis sample pack cialis en mexico precio
سه شنبه 13 آذر 1397 03:02 ق.ظ

Seriously plenty of amazing info!
we choice cialis pfizer india cialis canada on line cialis canada on line cialis 20 mg best price warnings for cialis tadalafil 10 mg cialis generique free cialis pastillas cialis y alcoho cialis professional from usa
دوشنبه 12 آذر 1397 01:58 ب.ظ

You actually reported it effectively.
generic cialis pro cialis 20 mg cut in half cialis en 24 hora buy generic cialis buying cialis overnight price cialis best comprar cialis navarr cialis uk next day buy cialis online cialis australia org
دوشنبه 12 آذر 1397 02:44 ق.ظ

Great posts. With thanks.
buying cialis in colombia cialis tadalafil online cialis efficacit cialis italia gratis buying brand cialis online cialis 5 mg scheda tecnica buy cialis online cialis 5 mg effetti collateral cialis online deutschland cialis side effects dangers
یکشنبه 11 آذر 1397 02:30 ق.ظ

You actually expressed that very well!
cialis soft tabs for sale precios de cialis generico preis cialis 20mg schweiz tadalafil 20mg cialis online nederland cialis preise schweiz cipla cialis online american pharmacy cialis cialis tablets for sale safe dosage for cialis
جمعه 9 آذر 1397 02:43 ب.ظ

With thanks. An abundance of advice.

cialis farmacias guadalajara cialis lilly tadalafi discount cialis cialis daily dose generic cialis prezzo in linea basso cialis 5 mg funziona cialis lilly tadalafi generic cialis review uk cialis in sconto buy cialis cheap 10 mg
پنجشنبه 8 آذر 1397 03:33 ق.ظ

You said it adequately..
cialis 100 mg 30 tablet cialis 20mg cialis prices compare prices cialis uk buy cialis online nz enter site 20 mg cialis cost cialis daily new zealand buy online cialis 5mg cialis daily dose generic prezzo di cialis in bulgaria
چهارشنبه 7 آذر 1397 03:04 ب.ظ

You have made your position very nicely!.
cialis 5 mg effetti collateral how to purchase cialis on line safe dosage for cialis cialis canadian drugs cialis for sale in europa cialis pills boards cialis manufacturer coupon cialis super acti look here cialis cheap canada cialis side effects
چهارشنبه 7 آذر 1397 03:02 ق.ظ

Nicely put, Many thanks.
cialis kaufen cialis savings card canada discount drugs cialis cialis y deporte cialis for sale generic cialis pill online buying cialis in colombia prices on cialis 10 mg generic low dose cialis acquistare cialis internet
پنجشنبه 19 مهر 1397 06:07 ب.ظ

Great info. Thanks.
buy levitra buy levitra online vardenafil 20mg levitra 20 mg generic levitra buy levitra generic levitra without a doctor prescription levitra 20 mg buy 10 mg levitra generic levitra
سه شنبه 10 مهر 1397 10:21 ق.ظ

Really tons of beneficial facts!
effetti del cialis click now cialis from canada click now cialis from canada cialis kamagra levitra cialis online holland cialis daily dose generic ou trouver cialis sur le net cialis tablets safe site to buy cialis online what is cialis
یکشنبه 8 مهر 1397 06:16 ق.ظ

You've made your stand quite clearly!!
cialis e hiv cialis kaufen wo cialis 5mg cialis wir preise cialis generic online cialis tesco price cialis generic cialis pro cialis 20 mg best price generic cialis with dapoxetine
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30